Getto w Brzeżanach

Getto w Brzeżanach zostało utworzone na początku 1942 roku przez niemieckie władze okupacyjne. W maju tego samego roku liczba mieszkańców getta wynosiła 2254 osoby, jednak później przesiedlono do niego Żydów z okolicznych wsi. W grudniu 1942 roku getto zostało zamknięte, izolując ludność żydowską od reszty społeczeństwa.

Życie w getcie było niezwykle trudne i okrutne. Ludność żydowska była pozbawiona podstawowych praw i wolności. Panowało niedożywienie, brak dostępu do leków i podstawowych dóbr, a także ciasnota i brak higieny. Deportacje i egzekucje były częste, co dodatkowo nasilało strach i rozpacz wśród mieszkańców.

Deportacje z getta były przeprowadzane systematycznie przez Niemców. Pierwsza duża deportacja miała miejsce 21 i 22 września 1942 roku, kiedy to ponad 1000 Żydów zostało wysłanych do obozu zagłady w Bełżcu. Kolejne deportacje miały miejsce 31 października oraz 4 grudnia 1942 roku. Podczas egzekucji, w dniach 12 czerwca 1943 roku, rozstrzelano ostatnich 1,4 tys. Żydów na cmentarzu Okopisko.

Ostateczna likwidacja getta w Brzeżanach miała miejsce w czerwcu 1943 roku. Żydów zgromadzono na cmentarzu żydowskim i tam rozstrzelano. Po tych tragicznych wydarzeniach miasto ogłoszono Judenrein, czyli "wolne od Żydów".

Za zbrodnie popełnione w getcie w Brzeżanach odpowiadają niemieccy funkcjonariusze nazistowscy, którzy bezlitośnie realizowali politykę eksterminacji ludności żydowskiej. Wśród nich wymienić można Hansa-Adolfa Asbacha, Hermanna Muellera oraz Willi Herrmanna, którzy zostali skazani za swoje zbrodnie wojenne.

Pamięć o ofiarach getta w Brzeżanach pozostaje żywa, jako przestrogę przed podobnymi tragediami w przyszłości.

fot. Pomnik Holocaustu w Brzeżanach wzniesiony w 1990 roku; autor: Roman Zacharij, domena publiczna