Odzyskanie renesansowej płyty nagrobnej Christiny von Schöneich

W dniu 22 sierpnia 2024 r. policjanci z Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie odzyskali wyjątkowy zabytek – renesansową płytę nagrobną Christiny von Schöneich z domu von Panwitz. Ten cenny obiekt historyczny, skradziony w 1999 r. z nieużytkowanego kościoła w Gębicach, w powiecie krośnieńskim, przez lata pozostawał zaginiony. Dzięki współpracy różnych instytucji, w tym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz konserwatorów zabytków, zabytek został odnaleziony i zabezpieczony.

fot. FB Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Historia odzyskania zabytku

Sukces operacji odzyskania renesansowej płyty nagrobnej był możliwy dzięki pracy zespołowej, koordynowanej przez nadkom. dr. Marka Łuczaka, specjalistę ds. przestępczości przeciwko zabytkom z Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie. To właśnie on zainicjował procedurę identyfikacji obiektu, rozsyłając zapytania i dokumentację fotograficzną do instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego. Dzięki temu możliwe było zidentyfikowanie płyty na podstawie inskrypcji oraz symboli heraldycznych.

Płyta nagrobna Christiny von Schöneich z domu von Panwitz została ostatecznie rozpoznana przez Panią Kamilę Domagalską, Zastępczynię Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, pełniącą jednocześnie funkcję koordynatora ds. nadzorowania spraw z zakresu przestępczości przeciwko zabytkom. Kluczowym elementem identyfikacji były szczegóły zawarte w inskrypcji, wskazujące na związek z Philipem von Schöneichem, mężem Christiny i właścicielem Zajączka (niem. Haasel).

fot. FB Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Kontekst historyczny i artystyczny płyty nagrobnej

Renesansowa płyta nagrobna Christiny von Schöneich z domu von Panwitz to zabytek o ogromnej wartości historycznej i artystycznej. Wykonana z piaskowca, przedstawia postać zmarłej ukazaną en face, w tradycyjnej pozycji modlitewnej, z rękami złożonymi do modlitwy. Christina, żona Philipa von Schöneicha, zmarła prawdopodobnie około 1600 roku. Jej wizerunek charakteryzuje skromność stroju – suknia o sztywnych fałdach, zdobiona mankietami z koronką, a także płaszcz o symetrycznie rozchylonych połach. Na głowie postaci widnieje rańtuch, a dolna część twarzy oraz dekolt są zakryte podwiką, co odpowiadało tradycjom pogrzebowym szlachty tamtego okresu.

Oprócz postaci zmarłej, na płycie nagrobnej znajdują się także herby rodowe jej rodziny. Po lewej stronie (z perspektywy heraldycznej po prawej) znajduje się herb von Panwitz, wywodzący się od ojca Christiny, natomiast po prawej stronie widnieje herb matki von Wiedebach. Inskrypcja otaczająca lico płyty nagrobnej zawiera szczegółowe informacje na temat zmarłej, jednak nie zawiera daty jej śmierci, co sugeruje, że płyta została ufundowana jeszcze za jej życia.

Historia kradzieży i odzyskania

Do kradzieży płyty nagrobnej doszło w 1999 r., kiedy to obiekt ten został skradziony z elewacji kaplicy dawnego kościoła ewangelickiego w Gębicach. Co ciekawe, rok wcześniej, w 1998 r., z tego samego miejsca skradziono płytę nagrobną męża Christiny, Philipa von Schöneicha, który zmarł w 1589 r. Niestety, los tej płyty pozostaje nieznany, ponieważ po kradzieży została wywieziona za granicę i do dziś jest poszukiwana.

Kościół w Gębicach, z którego pochodziły skradzione płyty, jest obecnie własnością Skarbu Państwa. Choć obiekt od lat był nieużytkowany i zaniedbany, w 2016 r. Powiat Krośnieński podjął działania mające na celu jego zabezpieczenie i przeprowadził prace remontowe, co jednak nie zapobiegło wcześniejszym kradzieżom.

Procedury odzyskiwania zabytków

Odzyskiwanie zabytków, zwłaszcza tych o tak dużej wartości historycznej, jak płyta nagrobna Christiny von Schöneich, to proces skomplikowany i czasochłonny. Kluczową rolę odgrywają tutaj działania interdyscyplinarne, w tym zaangażowanie policji, konserwatorów zabytków oraz instytucji odpowiedzialnych za ochronę dziedzictwa kulturowego.

W przypadku odnalezienia skradzionego obiektu, konieczne jest jego zabezpieczenie, a następnie przeprowadzenie procedur prawnych mających na celu zwrócenie go do pierwotnego właściciela lub miejsca, z którego został skradziony. W przypadku płyty nagrobnej Christiny von Schöneich, obiekt został zabezpieczony w strzeżonym wirydarzu katedry w Kamieniu Pomorskim, gdzie pozostanie do momentu podjęcia decyzji przez Prokuraturę.

Znaczenie odzyskanego zabytku

Odzyskanie płyty nagrobnej Christiny von Schöneich ma ogromne znaczenie nie tylko dla lokalnej społeczności, ale także dla całego dziedzictwa kulturowego Polski. Zabytki, zwłaszcza te pochodzące z epoki renesansu, są świadkami historii, która kształtowała naszą tożsamość narodową. Każdy odzyskany zabytek przywraca fragmenty tej historii, które mogą być badane, doceniane i przekazywane kolejnym pokoleniom.

Renesansowe płyty nagrobne, takie jak ta, stanowią nie tylko ważny element sztuki sepulkralnej, ale także cenne źródło informacji na temat dawnych rodów szlacheckich, ich heraldyki oraz tradycji. Płyta nagrobna Christiny von Schöneich, choć na pierwszy rzut oka może wydawać się jedynie prostym elementem architektonicznym, kryje w sobie bogactwo treści historycznych, które wnikliwi badacze mogą odczytać z każdego detalu – od inskrypcji po heraldyczne symbole.

fot. FB Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków

źródło:

1. FB Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków