Poszukiwania.pl

Bitwa pod Dubienką, stoczona 18 lipca 1792 roku, stanowi jedno z ważniejszych starć w historii polskich zmagań z Imperium Rosyjskim. Dowodzona przez Tadeusza Kościuszkę polska armia broniła się przed przeważającymi siłami rosyjskimi, które próbowały przekroczyć Bug. W tym artykule przyjrzymy się nie tylko historycznym okolicznościom tej bitwy, ale również współczesnym badaniom archeologicznym, które rzucają nowe światło na jej przebieg.

Tło historyczne

Bitwa pod Dubienką była jednym z kluczowych momentów wojny w obronie Konstytucji 3 maja. Polska armia, choć liczebnie słabsza, korzystała z naturalnych przeszkód terenowych i umocnień szańcowych, aby zablokować przeprawę rosyjskich wojsk dowodzonych przez generała Michaiła Kachowskiego. Znaczącą rolę odegrały tu polskie działa, które pod kierownictwem Kościuszki miały za zadanie opóźnić natarcie Rosjan.

Kościuszko dysponował wówczas niewielkim, lecz dobrze zorganizowanym oddziałem artylerii, który składał się z 10 armat polowych. Wśród nich były 2 działa 12-funtowe, 2 haubice 8-funtowe oraz 6 dział 6-funtowych. Na przeciwko nich Rosjanie postawili znacznie silniejszy arsenał – 20 dział polowych i 24 działa batalionowe. Warto wspomnieć o jednym z najbardziej niszczycielskich rodzajów broni użytych przez Rosjan – 24-funtowych armat, które, choć ciężkie i mało mobilne, dysponowały dalekim zasięgiem i były w stanie wyrządzić poważne straty w szeregach polskich.

Znaleziska archeologiczne

Najnowsze badania archeologiczne prowadzone na polu bitwy pod Dubienką, znajdującym się obecnie w pobliżu wsi Uchańka, w gminie Dubienka, przyniosły interesujące odkrycia. Współpracujący z archeologami poszukiwacze odnaleźli kilkadziesiąt fragmentów kul armatnich, które pochodzą z dział użytych w tej bitwie. Szczególne zainteresowanie wzbudziło odkrycie dużego pocisku – tzw. „bomby”, ważącej około 4 kg i o średnicy 14,33 cm.

Ten rodzaj amunicji był używany przede wszystkim w moździerzach, co potwierdzają także ikonograficzne źródła z końca XVIII wieku. Moździerze, jako broń przeznaczona do ostrzału z ukrycia, charakteryzowały się krótszym zasięgiem niż tradycyjne działa, lecz ich pociski – granaty – wybuchały po zetknięciu z ziemią, powodując znaczne zniszczenia. Odkryty pocisk posiadał niewielkie zaczepy po obu stronach otworu na zapalnik, co pozwala na precyzyjne określenie jego typu i funkcji.

Znaczenie odkryć

Odnalezienie tak dużego pocisku, który nie eksplodował podczas bitwy, pozwala lepiej zrozumieć dynamikę starć pod Uchańką. Choć historyczne źródła nie wspominają o używaniu moździerzy przez obie strony konfliktu, odkrycia te sugerują, że mogły być one używane przez Rosjan w celu ostrzeliwania polskich pozycji.

Znaleziska te nie tylko poszerzają naszą wiedzę na temat technologii wojennej stosowanej pod Dubienką, ale także podkreślają dramatyzm tamtego wydarzenia. Artyleria odgrywała kluczową rolę w tej bitwie, zarówno pod względem siły ognia, jak i psychologicznego wpływu na żołnierzy. Świst kul, huk wybuchających pocisków i hałas wystrzałów mogły powodować w szeregach polskich lęk i dezorientację, choć determinacja i umiejętności dowódcze Kościuszki pozwoliły na opóźnienie rosyjskiego natarcia.

Rola artylerii w bitwie

Artyleria była jednym z najważniejszych elementów siły ognia w wojnach XVIII wieku, a bitwa pod Dubienką jest doskonałym przykładem jej roli w starciach zbrojnych. Działa polowe, zarówno polskie, jak i rosyjskie, miały różne parametry techniczne i zasięg. Polskie 12-funtowe działa były mniejsze i bardziej mobilne niż rosyjskie 24-funtowe kolosy, co pozwalało na ich szybsze przestawianie na polu bitwy. Rosyjskie działa natomiast wyróżniały się dalekosiężnością, co mogło stanowić istotną przewagę, zwłaszcza na otwartych przestrzeniach.

Psychologiczne aspekty bitwy

Nie można też zapominać o psychologicznym wymiarze bitwy. Strach wywołany przez ogień artyleryjski mógł prowadzić do paniki w szeregach przeciwnika. Wystrzały armatnie, wybuchy i świst pocisków nad głowami żołnierzy działały destrukcyjnie na morale walczących. Wiele współczesnych relacji z bitew podkreśla, że nie tylko siła ognia, ale także psychologiczny wpływ ostrzału miał ogromne znaczenie dla przebiegu starcia.

źródło:

1. FB Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków

fot. FB Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków