Wczesnośredniowieczny topór/czekan

Topór/czekan został odnaleziony przez Fundację Historyczną „Lubelszczyzna” podczas poszukiwań prowadzonych na terenie Lubelszczyzny na podstawie pozwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Znalezisko to jest szczególnie cenne, biorąc pod uwagę jego doskonały stan zachowania oraz rzadkość podobnych artefaktów na ziemiach polskich. Zabytek został zgłoszony do odpowiednich służb i przekazany do urzędu konserwatorskiego w Lublinie, a następnie ma zostać poddany szczegółowym badaniom w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Odnaleziony topór jest reprezentantem uzbrojenia obuchowego, które było powszechnie używane w średniowieczu. Obuch, czyli część topora używana do zadawania ciosów, w tym przypadku jest wyjątkowo interesujący z powodu swojej formy – topór posiada bowiem cechy charakterystyczne dla czekana. Czekany to specyficzny typ toporów, które oprócz tradycyjnej części tnącej mają również dodatkowy element – młotek lub kolec – umiejscowiony na końcu obucha. To zwiększało siłę uderzenia oraz skuteczność w walce, szczególnie przeciwko opancerzonym przeciwnikom.

Znaleziony na Lubelszczyźnie czekan wyróżnia się smukłym kształtem, owalną osadą oraz trójkątnymi wąsami. Jego długość wynosi 17 cm, a szerokość ostrza to 5,6 cm. Jednym z ciekawszych elementów tego topora jest czworokątny młotek o długości 4,3 cm, zakończony łukowato, co sugeruje starannie przemyślaną konstrukcję mającą na celu maksymalizację efektu uderzenia.

Cechą szczególną znaleziska są również zdobienia, które dodają mu walorów estetycznych. Szyjki zarówno ostrza, jak i młotka, ozdobione są czterema dookolnymi żłobkami. Dodatkowo, na wąsach, w pobliżu otworu osady, widoczne są krzyżujące się proste żłobki, które mogą nawiązywać do dawnych technik mocowania żeleźca za pomocą rzemieni.

fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Forma i styl odnalezionego czekana sugerują, że jest on częścią szerszego fenomenu, który obejmował obszary Europy Środkowej i Wschodniej. Podobne egzemplarze toporów były znajdowane na terenach naddunajskich, co wskazuje na możliwe awarskie korzenie tej broni. Awarowie, koczowniczy lud z terenów obecnej Mongolii, w okresie od VII do IX wieku rozprzestrzenili swoją kulturę i technologie na tereny Europy Środkowej, co mogło wpłynąć na lokalne wzornictwo militarne.

Ciekawostką jest fakt, że forma tego typu czekanów pojawiła się po raz pierwszy na obszarach Moraw i Słowacji już w VII wieku, a w kolejnych stuleciach rozprzestrzeniła się na tereny Mołdawii, Bułgarii, a nawet Ukrainy. W Polsce takie topory należą do rzadkości – znane są jedynie cztery egzemplarze, z których jeden, niestety zaginiony, pochodził z grobu szkieletowego datowanego na X wiek. Groby tego typu, zawierające importowane przedmioty, sugerują istnienie kontaktów handlowych i kulturowych między Polską a innymi regionami Europy.

Odnalezienie tego czekana na Lubelszczyźnie ma duże znaczenie zarówno dla badań nad wczesnośredniowiecznym uzbrojeniem, jak i dla zrozumienia historycznych kontaktów Polski z innymi krajami. Znalezisko to może dostarczyć nowych informacji na temat migracji ludów, handlu oraz wpływów kulturowych, które kształtowały historię Europy Środkowej w pierwszym tysiącleciu naszej ery.

W najbliższym czasie czekan zostanie poddany szczegółowym analizom w Instytucie Archeologii UMCS, które obejmą m.in. badania metalograficzne, mające na celu określenie składu materiałowego oraz technik wytwórczych. Wyniki tych badań zostaną opublikowane w specjalistycznej literaturze, co pozwoli na jeszcze lepsze zrozumienie kontekstu i znaczenia tego artefaktu.

Planuje się również przeprowadzenie badań archeologicznych w miejscu odkrycia topora, co może doprowadzić do znalezienia kolejnych zabytków i tym samym uzupełnienia wiedzy o historii tego regionu. Po zakończeniu badań zabytek trafi do jednego z muzeów na terenie województwa lubelskiego, gdzie będzie eksponowany jako cenny świadek przeszłości.

fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków

źródło:

1. FB Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków